14 mei 2013

Portret stamboekbolle naar F.L.M

Portret van fameuze Stamboekbolle naar Fries Landbouwmuseum

EARNEWALD – In mei 2013 kreeg het Fries Landbouwmuseum in Earnewâld een groot schilderij van de stamboekstier Anna's Adema. Anna's Adema werd in 1944 in de vermaarde fokstal van A.N. Wassenaar te Jelsum geboren. In 1945 werd de stier gezamenlijk aangekocht door de veefokkers S.J. Sikma en Lammert J. Dijkstra te Hatsum. De in Canada woonachtige zoon en erfgenaam van de laatstgenoemde fokker, Jan Dijkstra, schonk het schilderij aan het museum.
Anna's Adema is een kleinzoon van de grote Adema 197 en de grootvader van een ander icoon van de Friese veefokkerij: Blitsaerd Keimpe.
In de stamboekzaal van het museum hangt al een schilderij van 'pake' Adema 197, 'pakesizzer' Anna's Adema komt er nu naast te hangen.



Kijk voor actuele info op www.frieslandbouwmuseum.nl. Volg ons ook op Twitter.


Overigens hangt er nog meer familie van Anna's Adema in het museum: de verleden jaar verworven kop van Adema's Athleet, hij is op zijn beurt weer de bet-overgrootvader.
Het schilderij is in 1953 gemaakt door schilder R. van der Vegt uit Leeuwarden.



Preferent
Anna's Adema 30587 liet maar liefst tien preferente zoons na. In 1950 werd hij preferent B verklaard, 'gezien de goede kwaliteit van de zoons en dochters, hun grote mate van uniformiteit en de fraaie melktekens van de dochters, gepaard gaande met uitmuntende producties', aldus het keuringsrapport van het Fries Rundvee Stamboek (F.R.S.). Het rapport eindigde met de opmerking: 'Met belangstelling zullen de verdere verrichtingen van deze stier gevolgd worden'. Anna's Adema kreeg in de seizoenen 1951-'52 en in 1958-59 de kans om preferent A te worden, maar beide keren was de soms iets vroegtijdige slijtage van de dochters een belemmering om hem die status te verlenen. In 1970 echter kreeg het F.R.S.-bestuur de mogelijkheid om stieren met uitzonderlijke fokprestaties naderhand tot preferent A te laten promoveren en daar werd direct gebruik van gemaakt. Men kon aan de hand van veel gegevens concluderen dat de stier een blijvende en bijzonder gunstige invloed op de veefokkerij had uitgeoefend. Dat bleek ook uit het feit dat naast dat er zeventig dochters en zoons preferent waren verklaard, ook een belangrijk aantal klein- en achterkleinzoons intussen preferent verklaard waren, zo schrijft veeteelthistoricus Reimer Strikwerda in zijn standaardwerk 'Een eeuw Fries Stamboekvee'. De stier leefde toen al lang niet meer, hij ging dood, 15 jaar oud, in 1959.



K.I.
Door de goede resultaten werd Anna's Adema al heel snel door heel Friesland en de rest van Nederland bekend en werd de vraag naar het gebruik van deze stier erg groot. Een van de fokkers die hem gebruiken waren bijvoorbeeld de Bootsma's van de Haubois boerderij te Loeïnga, die er fraaie resultaten mee scoorden. Uiteraard was de aanvraag al snel veel groter dan waarin kon worden voorzien. De familie begon daarom al in een vroeg stadium met kunstmatige inseminatie (K.I.). In de jaren na de oorlog stond de K.I. nog in de kinderschoenen en was het nog niet erg goed georganiseerd. Daarom werd in overleg met de plaatselijke veearts besloten om op de boerderij zelf met K.I. te beginnen. De veearts was hierbij de centrale figuur. Na het collecteren van het zaad zette de veearts zijn microscoop op de keukentafel en bepaalde hoeveel doses zaad er gemaakt konden worden. Er was toen nog geen mogelijkheid om het zaad in te vriezen zoals nu, maar er werd wel een koelkastje aangeschaft. Hierdoor was het zaad tenminste 3 tot 4 dagen houdbaar.



Sigaar
Omdat vervoer van de doses zaad over langere afstand toen nog niet mogelijk was, moest iedere tochtige koe naar de boerderij op Hatsum komen. Maar dit was voor de eigenaren van de fokkoeien geen probleem. Zij kwamen niet alleen uit alle hoeken van Friesland, maar zelfs uit Noord Holland naar het gehucht onder Dronrijp . Als een koe tochtig was, werd er een veeauto geregeld en kwamen boer en koe naar Hatsum. Tegelijkertijd werd de veearts gewaarschuwd. Deze insemineerde de koe ter plaatse. Daarna werd iedereen steevast in de huiskamer genodigd en was het tijd voor een dikke sigaar.


« Terug naar nieuwsoverzicht