Hollandgänger Arbeidsmigratie tussen Duitsland en Nederland

vanaf 3 augustus tot 15 december 2019

Hollandgänger

Arbeidsmigratie tussen Duitsland en Nederland

Migratie is een van de actuele thema's van onze tijd.

De regio Emsland in Duitsland en Friesland waren vroeger herkomstgebied respectievelijk streek van bestemming van talrijke arbeidsmigranten, met alle daarmee gepaard gaande kansen en problemen.

Hollandgänger: Hannekemaaiers en (Lapke)poepen werden ze genoemd.

De eersten werkten onder meer in de landbouw en de turfwinning.

De anderen handelden in linnenwaren.

Veel families in het Emsland en Friesland zijn nazaten van deze arbeidsmigranten.
Vanaf de Gouden Eeuw tot aan de Eerste Wereldoorlog kwamen elk voorjaar duizenden seizoenarbeiders vanuit Duitsland naar Nederland om de boeren te helpen bij de hooioogst.

Ze werden hannekemaaiers, mieren of poepen genoemd. Individueel of in groepjes boden ze zich aan.

Friese boeren hadden gemiddeld twee tot vier hannekemaaiers aan het werk.

Sommigen kwamen jaar na jaar terug bij dezelfde boer.
Anderen specialiseerden zich in de verkoop van linnen. Deze 'lapkepoepen' vormden de basis van talloze winkels en bedrijven die nu nog steeds in Nederland aanwezig zijn zoals C&A, V&D, Schweichmann, Voss, Sinke, Lampe en Hanewacker.
Na 1870 kwam er een langzaam aan een einde aan deze vorm van gastarbeid.

Dat kwam onder meer door de Duitse industrialisatie en economische groei, de Duits-Franse oorlog (1870/1871) én de introductie van landbouwmachines in ons land.
Documenten en aandenkens in deze expositie vertellen het verhaal en de achtergronden van de arbeiders van toen.
Vandaag de dag zijn er weer veel rondtrekkende arbeiders. Ze komen vooral uit Oost-Europa, maar ook uit Afrika en Azië.
Deze expositie is een samenwerking gemaakt met het Emslandmuseum in Lingen

Lezingen en activiteiten

Tijdens de expositieperiode zijn er vier lezingen. Tresoar komt elke keer langs met haar 'reisbureau' om bezoekers te helpen bij het zoeken naar hun 'Hannekemaaier roots'.


Met HCL is een wandelroute gemaakt langs 19 lapkepoepenwinkels in Leeuwarden. Deze route is vanaf augustus verkrijgbaar bij HCL en het Museum.

Samen met bierbrouwerij Tsjerkebier in Easterwierrum, de Stichting Hannekemaaierpad en de firma Adema Events te Leeuwarden komt er deze herfst een speciaal Leeuwarder bier op de markt dat van oorsprong vroeger in Leeuwarden werd gebrouwen en erg populair was bij de textielhandelaren. De presentatie daarvan is op zondag 22 september.

Het Fries Filmarchief heeft filmfragmenten van een hannekemaaierfilm beschikbaar gesteld.

Verder presenteert de Stichting Hannekemaaierpaden hun nieuwe boekje over het traject van Groningen naar Leeuwarden. Het Hannekemaaierspad is een netwerk van lange afstandswandelroutes, gebaseerd op de tochten van de Duitse trekarbeiders (o.a. grasmaaiers). Bij hun wandelroutes staan cultuur, natuur en geschiedenis centraal. Met het Hannekemaaierspad beleeft de wandelaar de trektocht zoals de Duitse trekarbeiders deze maakten. De route gaat door oude dorpen en verrassende landschappen

De lezingen (aanvang elke keer 15:00 uur)

22 september: lezing 'Bier en Brood'
6 oktober: lezing 'Linnenhandel en Lapkepoepen'
27 oktober: livemuzyk en liedjes van Hollandgänger
3 november: lezing 'Hannekemaaiers: werken in het hooi en de turf'

opgave lezingen via

 

Lezing wederopbouw Boerderijen.

zondagmiddag 24 november 2019

Op zondag 24 november organiseert het Fries Landbouwmuseum samen met de Boerderijenstichting Fryslân een lezing over het onderwerp Wederopbouw boerderijen na de oorlog. Spreker is Dr. Sophie Elpers van het Meertens Instituut in Amsterdam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in Nederland meer dan 9.000 boerderijen verwoest, eerst bij de inval in 1940 o.a. bij de verdedigingslinie Grebbelinie en later op veel plaatsen bij de gevechten in de laatste oorlogsjaren.
Friesland kwam er relatief goed van af, maar toch werden minstens 46 bedrijven (deels) getroffen door het oorlogsgeweld. Een aantal daarvan stonden op de kop van de Afsluitdijk. De aanvang is om 15:00 uur.


Na de oorlog rees de vraag hoe er herbouwd moest worden: modern of op de traditionele manier.
Het leidde tot een spagaat. 'De wederopbouw werd bepaald door een spanningsveld tussen behoud en innovatie', zegt Elpers. De nieuwe gebouwen moesten toegerust zijn voor de opdracht om meer en beter voedsel te produceren en dat stond vaak in gespannen verhoudingen met hoe de stallen en schuren voorheen waren gebouwd. Ze symboliseerden bepaalde traditionele waarden en moesten bijdragen aan de versterking en de vorming van een nationale identiteit. Anderzijds bleven het agrarische gebruiksobjecten die van centraal belang waren voor de modernisering van de Nederlandse landbouw.
Een van de spelers in dit veld was de in Friesland welbekende Gerrit (Kai) Bouma (1907 - 1997) die als consulent boerderijenbouw nauw betrokken raakte bij de wederopbouw van het platteland. Zijn bemoeienis zou zelfs leiden tot zijn ontslag.
De impact van de wederopbouw was groot. Het aanzien van veel plattelandsgebieden wordt nog steeds bepaald door wederopbouwboerderijen uit de jaren 1940–1955.

Dr. Sophie Elpers werkt als etnoloog bij het Meertens Instituut in Amsterdam. Zij is gespecialiseerd in alledaagse materiële cultuur. Ze maakte een studie naar het verhaal achter deze wederopbouwboerderijen. Het belicht de verschillende standpunten en geeft een beeld van de dynamiek en complexiteit van de wederopbouw. Bovendien zijn er spannende overeenkomsten te vinden in het verhaal over de wederopbouw en discussies rond hedendaagse traditionalistische plattelandsarchitectuur.


De entree bedraagt 10 euro incl. museumbezoek en 2 consumpties .
Aanvang lezing 15:00 uur: